Neurode - Nowa Ruda wczoraj i dziś
Neurode - gestern und heute

| STRONA GŁÓWNA | WSTĘP | WIADOMOŚCI OGÓLNE O NOWEJ RUDZIE |
| NOWA RUDA WCZORAJ I DZIŚ | OKOLICE NOWEJ RUDY WCZORAJ I DZIŚ | SEDLUNG GABRESGRUND CZYLI ORKANY |
| NOWA RUDA NA STARYCH FOTOGRAFIACH I WIDOKÓWKACH | LINKI |

HISTORIA NOWEJ RUDY W DATACH

Ważniejsze daty z historii miasta

II. poł. XII w. -Intensywność kolonizacji niemieckiej po śląskiej stronie Sudetów. Być może w wyniku niej na teren dzisiejszej Nowej Rudy przybywają pierwsi osadnicy, którzy karczują lasy i tworzą zalążki przyszłego miasta, powstałego poza centralnym i gęsto zaludnionym terenem Ziemi Kłodzkiej i poza jej głównymi szlakami handlowymi.
1337-Pierwsza historyczna wzmianka o Nowej Rudzie. Mówi o proboszczu, Reynhardzie, który zadeklarował jedną markę czynszu rocznie na kościół i szpital w Kłodzku. "...her Reynhard der Pfarer von dem Neuven rode hat gekaufet aller jerlich eyne mark czinses...". Wzmianka ta świadczy o istnieniu w mieście parafii katolickiej.
1347-1352- Nowa Ruda w rękach prywatnych niejakiego Hannusa Wusthuba, który jest jej pierwszym udokumentowanym właścicielem.
1352- Dobra noworudzkie nabywa rodzina Donynów, pochodząca z pogranicza czesko-łużyckiego. Dokument tej transakcji podaje, iż głównym nabywcą był Hensel von Donyn, syn Ottona. Podaje również wielkość dobra noworudzkiego, które oprócz miasta obejmuje tereny 5 okolicznych wsi: Woliborza, Jugowa, Drogosławia, Ludwikowic i Świerków. Podana jest w nim informacja, iż w mieście znajduje się murowany zamek.
1360- Nadanie Jaroslawusowi von Donyn przez cesarza Karola IV Nowej Rudy jako dobra lennego. Dokumentem Jaroslawus i jego bracia nadają miejscowym tkaczom "pewne artykuły i przywileje". Treść ich jest nieznana, bowiem dokument ten zaginął. Informacja ta oparta jest na wzmiance kronikarza Ziemi Kłodzkiej Josepha Köglera.
1427-1429-Najazdy husytów na Nową Rudę. W czasie ich trwania giną "pierwsze księgi przywilejów". Umierają Otton III, Henryk II i Małgorzata Donynowie (1428). Śmierć miejscowego proboszcza (1428) i spalenie noworudzkiego zamku i kościoła (1429).
1472-Na skutek śmierci Henryk III von Donyn oraz jego syna Fryderyka wymiera męska linia tego rodu. Stąd też dobra noworudzkie przechodzą na własność jednego ze "złotych rycerzy" króla czeskiego Jerzego z Podiebradów, Jerzego Stillfrieda.
1484-Początek sporu miast królewskich Ziemi Kłodzkiej o miejskość Nowej Rudy.
1569 -Zakończenie sporu o miejskość Nowej Rudy. Cesarz Maksymilian II odpowiada skarżącym się miastom listem, w którym uznaje miejskość miasta nad Włodzicą, ale nie potwierdza tego własnym przywilejem.
1620-Trwa wojna trzydziestoletnia. Żołnierze z Nowej Rudy uczestniczą w nieudanej wyprawie do Górnych Łużyc, by powstrzymać wojska saskie i nie dopuącić do upadku Budziszyna. Uczestniczš także w tragicznej dla Czechów bitwie pod Białą Górą
1621- Od strony Broumova atakują Nową Rudę oddziały cesarskie. Mieszkańcy miasta przy pomocy oddziałów z Kłodzka bronią miasta, lecz 30 spośród nich ginie a wielu z nich jest rannych. W listopadzie noworudzianie atakują czeską wieś Šnov koło Broumova, w której zabijają ośmiu mieszkańców. 4 grudnia oddział saski pod dowództwem pułkownika Goldsteina zajmuje Nową Rudę.
1622-Po odejściu z Nowej Rudy części wojsk saskich, napadają na miasto wojska hrabiego Bernarda Thurna, które palą, plądrują a także biorą do niewoli Bernarda Stillfrieda i jego syna.
1633-Epidemia dżumy w Nowej Rudzie. W wyniku jej umiera 990 osób.
1650-Groźny pożar miasta.
1721-Groźna powódź niszczy ówczesnś ulicę Szewską (obecnie ulica Piastów).
1742-Koniec I wojny śląskiej. W wyniku zakupu Ziemi Kłodzkiej od elektora bawarskiego Karola za sumę 400 tys. talarów przez króla pruskiego Fryderyka II, dobra noworudzkie przechodzą pod panowanie Prus. 20 lutego dziedziczka Nowej Rudy Maria Anna Stillfried składa hołd królowi pruskiemu.
1807 – 10 lutego-Walczące u boku Napoleona oddziały Bawarczyków i Wirtemberczyków napadają na miasto i rabują mieszkańcom ich dobytek. Oddziały te przebywają w Nowej Rudzie dwa dni. 14 lutego wkracza do miasta kolejny oddział wojsk bawarskich liczšcy 3 tys. Żołnierzy pod dowództwem generała Lefebvre'a, który plądruje miasto.
1810-Ostatni z noworudzkich Stillfriedów Fryderyk August odstępuje dobra noworudzkie (bez Ludwikowic) szwagrowi swego brata Józefa Jana II, heabiemu Antoniemu Magnisowi, rezydującemu na zamku w Bożkowie. Magnisowie są administratorami tych ziem (bez miasta Nowa Ruda i Radkowa) do czasów II wojny światowej.
1829-W czerwcu burza i powódź niszczą 90 domostw.
1843-Powstaje gazeta "Der Hausfreund" założona przez Wenzela Wilhelma Klambta.
1847-Wybudowanie z Bielawy do Nowej Rudy drogi biegnącej przez Przełęcz Woliborską. Początki wydarzeń zwanych później Wiosnż Ludów. 3 maja ma miejsce sprzedaż zboża po niższych cenach, którą wymusiło na kupcach społeczeństwo.
1855-Od 1 sierpnia Nowa Ruda staje się siedzibą nowo utworzonego powiatu noworudzkiego, który obejmuje 6 mil kwadratowych i mieszka w nim około 45 tys. ludzi. Powiat obejmuje dwa miasta Nową Rudę i Radków i 37 wsi. Istnieje do 1 października 1932 roku.
1879-Doprowadzenie linii kolejowej z Kłodzka do Nowej Rudy.
1880-Ukończenie budowy kolei z Nowej rudy do Wałbrzycha.
1881-Powstaje noworudzka sekcja Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego (Glatzer Gebirgsverein).
1884-23 maja-Wybucha w rynku pożar. Całkowitemu zniszczeniu ulega 41 domów a 30 jest uszkodzonych. Zniszczeniu ulega również koœciół parafialny.
1914-1918-I wojna światowa. Działania wojenne nie obejmują terenów miasta.
1930- W lipcu ma miejsce tragiczny w skutkach wypadek w kopalni "Wenzlaus" w Jugowie. Na ogólną liczbę 151 poległych górników ginie w nim 12 z Nowej Rudy. We wrześniu gości w Nowej Rudzie reprezentujący katolicką partię "Centrum" kanclerz Niemiec Heinrich Brüning.
1933-W marcu dochodzi do walk ulicznych pomiędzy oddziałami SA a ""Reichsbanne", w wyniku, których ginie 1 osoba. Początki rozwoju ruchu narodowosocjalistycznego w Nowej Rudzie. Po odwołaniu ze stanowiska burmistrza miasta Alfreda Becksteina jego miejsce zajmuje członek NSDAP Alois Kromer, inspektor skarbowy z Kłodzka.
1937-Uroczyste obchody z okazji 600-lecia istnienia miasta. Z okazji tej zostaje wydana kronika miasta Nowa Ruda ("Chronik der Stadt Neurode"), napisana przez profesora Josepha Wittiga.
1939-Wybuch II wojny światowej. Gazety noworudzkie szeroko rozpisują o przebiegu kampanii wojennej w Polsce.
1941-W maju podczas przebijania przekopem pokładu "Franciszek" w kopalni "Ruben" dochodzi do największej katastrofy w noworudzkich kopalniach. Ginie wówczas 187 górników.
1945-W maju Nowa Ruda zostaje zajęta przez oddziały 59 Armii Radzieckiej. W czerwcu do miasta przybywa pierwszych 7 Polaków. Pierwszym polskim burmistrzem zostaje Edward Miernik. Miasto leży na terenie powiatu kłodzkiego.
1946 -Mianowanie przez Administrację Apostolską proboszczem parafii Św. Mikołaja w Nowej Rudzie ks. dra Michała Białowąsa repatrianta z diecezji lwowskiej.
1954-Nowa Ruda zostaje po raz drugi siedzibą powiatu, który obejmuje 334 km kwadratowych i jest najmniejszym powiatem ówczesnego województwa wrocławskiego.
1973-Od 1 stycznia Nowa Ruda zostaje administracyjnie połączona ze Słupcem w jedno miasto.
1976 - 7 września-w KWK "Nowa Ruda" pole "Piast" w wyniku wyrzutu dwutlenku węgla ginie 18 górników.
1979-Na tym samym polu kopalni również w wyniku wyrzutu dwutlenku węgla ginie 7 górników.
1989- W listopadzie ukazuje się wydrukowana w Nowej Rudzie pierwsza polska gazeta regionalna ""Ziemia Kłodzka", która swym zasięgiem obejmuje teren Ziemi Kłodzkiej.
1994-15 września-została wydobyta ostatnia tona węgla z Pola "Piast" KWK "Nowa Ruda"
2000-8 lutego-zakończono eksploatację węgla na Polu "Słupiec" w KWK "Nowa Ruda"

Na podstawie:
Nowa Ruda, Przewodnik - FOZN Nowa Ruda 1995
Opracował: Syrioosh