Neurode - Nowa Ruda wczoraj i dziś
Neurode - gestern und heute

| STRONA GŁÓWNA | WSTĘP | WIADOMOŚCI OGÓLNE O NOWEJ RUDZIE |
| NOWA RUDA WCZORAJ I DZIŚ | OKOLICE NOWEJ RUDY WCZORAJ I DZIŚ | SEDLUNG GABRESGRUND CZYLI ORKANY |
| NOWA RUDA NA STARYCH FOTOGRAFIACH I WIDOKÓWKACH | LINKI |

NOWA RUDA ZDRÓJ - CENTNERBURNN

          Dzisiaj ten tytuł brzmi nieco groteskowo, ale nie każdy wie, że w XIX wieku w dzisiejszym w Zdrojowisku (Centnerburnn) w części dzielnicy Drogosławia (Kunzendorf) istniało niewielkie uzdrowisko zwane Bad Centnerburnn. Zostało ono założone przez znanego noworudzkiego chirurga Karla Niedenführa w 1836 roku.
          Niedenführ natrafił na wzniesienie zwane Centnerberg (Zentnerberg), z którego ze skały wypływało źródło. Miejsce to, nazywano również Centnerthales (Zentnerthales) lub Hirschecke i znajdowało się na gruncie gospodarstw należących do kmieci z Drogosławia i Jugowa. Następnie NiedenführNiedenführ zakupił teren dookoła źródła i zbudował pierwsze budynki uzdrowiska. W późniejszym czasie odkryto następnych siedem źródeł.


Niedenführ Quelle - Źródło Niedenführa

          Specjalnością uzdrowiska było wodolecznictwo wzorowane na uzdrowisko Lazne Jeseník w Czechach gdzie propagował te metody V. Priessnitz. W uzdrowisku leczono biczami wodnymi, kuracjami pitnymi, kąpielami, prysznicami, nasiadówkami, mokrymi zawijalniami. Do wszystkich tych zabiegów była wykorzystywana bardzo zimna woda mająca 7°C i silnie zmineralizowana. Wykorzystywano tu również wody radoczynne. Podczas wojny prusko-austryjackiej w 1866 roku znajdował się tu lazaret.
          Do roku 1851 uzdrowisko nosiło nazwę "Wasserheilanstallt Kunzendorf", co w wolnym tłumaczeniu oznacza "Wodny Zakład Leczniczy" a w roku 1851 zostało nazwane "Centnerbrun" od nazwy źródła.
          Zabudowę uzdrowiska stanowiła "Szwajcarka" następnie wzniesiono, "Waldchaus", "Die Douche" a dla codziennego i towarzyskiego życia kuracjuszy urzšdzono "Nową Salę" (Neu Saal) i "Starą Salę" (Alte Saal).


Centnerbrunn bei Neurode

           W 1845 roku zabudowę uzdrowiska tworzyły: Hala ze żródłem Centnerthalle znajdująca się w Domu Zdrojowym lub osobnym budynku oraz cztery inne budynki, z których jeden służył jako jadalnia (Gesselschaftsaal) a inny jako dom gościnny dla kuracjuszy. W następnych latach wzniesiono jeszcze 10 willi dla gości. Ogólnie uzdrowisko dysponowało 60 kwaterami. Z dawnej zabudowy uzdrowiska zachował się jedynie Dom Zdrojowy.


Dawny Dom Zdrojowy

          Na wschód i południe od budynków uzdrowiska urządzono promenady z punktami widokowymi oraz niewielki park urządzony na tyłach Domu Zdrojowego. Prawdopodobnie w okresie międzywojennym powstał amfiteatr i odkryty basen kąpielowy spacerując po parku można natknąć się na jego resztki. Podczas budowy linii kolejowej z Nowej Rudy do Wałbrzycha w 1880 roku zbudowano tu małą stację kolejową by ułatwić kuracjuszom dotarcie do uzdrowiska. Do Domu Zdrojowego od strony Drogosławia prowadziła aleja z kasztanowców.
          Było to najmniejsze i najmłodsze uzdrowisko na Ziemi Kłodzkiej. Funkcjonowało w sezonie letnim od maja do października i chociaż nie mogło się równać z innymi bardziej znanymi kurortami cieszyło się sporym powodzeniem i uchodziło za spokojne kameralne i ładnie położone. Zachwalano również duży park łączący się lasami.


Gruss aus Bad Centnerbrun

           W 1859 Niedenführ sprzedał zdrojowisko właścicielowi dóbr szlacheckich w Drogosławiu Johannowi Grappi. W roku 1900 trzecim właścicielem zostaje Georg Rose, który prowadził drukarnię Klambta. Niestety w tym też czasie na wskutek robót górniczych wody zaczęły zanikać, co doprowadziło do upadku uzdrowiska a następnie do jego zamknięcia.
          W okresie międzywojennym uzdrowisko stało się stacją klimatyczną, letniskiem oraz dobrym punktem wyjścia w Góry Sowie. W niewielkim stopniu użytkowano wodę mineralną także butelkowano i sprzedawano ją jako stołową.
          Dom Zdrojowy pełnił funkcję domu wypoczynkowego następnie w latach 1918-1932 użytkowano go jako Dom Ludowy (Volkshaus Centnerbrunn), a po 1933 roku jako obóz szkoleniowy ruchu narodowosocjalistycznego. Przed 1937 r. ponownie oddano uzdrowisko do użytku kuracjuszy i nazwano je Kurhaus Centnerbrun.


Dom Zdrojowy

          Po roku 1945 nie podjęto działalnoąci leczniczej a Dom Zdrojowy wykorzystywano m.in. jako zakładowy ośrodek wypoczynkowy, internat szkoły górniczej, ośrodek szkoleniowy PKS Dzierżoniów i jako Zasadniczą Szkołę Zawodową. Obecnie w dawnym domu zdrojowym znajduje się Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1.
          Głębokie wiercenia (ok. 1250 m.) ponownie odkryły cenną wodę mineralną szczawę wodorowowęglanowo - siarczanowo - sodową z bromem i jodem jedyna tego typu w Sudetach. Charakteryzuje się bardzo wysoką mineralizacją i temperaturą 13,6° C. Jest to najgłębszy odwiert w Sudetach. Jednak nie podjęto reaktywowania uzdrowiska i eksploatacji źródła i butelkowania wody ze względu na zbyt małą wydajność źródła.
          Jak wygląda dawne Centnerbrun a obecne Zdrojowisko dzisiaj? Obecnie w dawnym domu zdrojowym jak już wspomniałem wcześniej znajduje się Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1. Park zdrojowy istnieje do dziś, choć jest bardzo zaniedbany. Zachował się w nim starodrzew złożony między innymi z buków, dębów, kasztanowców i lip. W parku zachowały się do chwili obecnej resztki odkrytego basenu kąpielowego. Na miejscu amfiteatru znajduje się teraz plac sportowy. Budynek stacji i zabytkowa drewniana wiata znajdują się w opłakanym stanie i sš wykorzystywane jako "palarnia" przez uczniów pobliskiej szkoły. Brukową kostkę pokrył asfalt. Również aleja z kasztanowców prowadząca do Domu Zdrojowego istnieje do dziś, chociaż korony drzew zostały pościnane.
          Niewiele uroku dawnego uzdrowiska (zdrojowiska) posiada dzisiejsze Zdrojowisko, chociaż pięknie jest tu szczególnie wiosną i jesienią.
          Mam nadzieję, że po przeczytaniu tego artykułu wiele osób przebywających na Zdrojowisku i związanych z tym miejscem spojrzy inaczej na budynek szkoły dawny Dom Zdrojowy park i teren dookoła.

* * *

Na podstawie:
"Nowa Ruda - studium historyczno - urbanistyczne" Pod redakcją I. Rybki - Cegielskiej tom II Wrocław 2001
"Słownik Geografii Turystycznej". "Góry Sowie. Wzgórza Włodzickie" Pod redakcją M. Staffy Wrocław 1995

Opracował:
Syrioosh